Banki nasion – czym są i jaka jest ich rola?

W XXI wieku nie ulega już wątpliwości, że bioróżnorodność zarówno fauny jak i flory światowej stale maleje. Nadszedł czas, kiedy musimy wziąć odpowiedzialność za swoje działania na Ziemi i zadbać o jej przyszłość. Jednym z najbardziej efektywnych rozwiązań, kluczowych dla ochrony całych ekosystemów, są banki genów.

Jak to funkcjonuje?

Banki genów, popularnie nazywane bankami nasion, są wyjątkową formą ochrony ex situ (ochrona gatunków zagrożonych poza ich naturalnym środowiskiem). Zazwyczaj funkcjonują jako jednostki naukowe, w których przeprowadzane są liczne badania, a ich rezerwy dostępne są do użytku dla zainteresowanych. Ich głównym zadaniem jest jednak konserwacja zasobów genetycznych i ich różnorodności w odniesieniu do roślin zagrożonych wyginięciem lub bardzo rzadkich, poprzez zabezpieczanie i przechowywanie nasion. Innymi słowy – ochrona przed erozją genetyczną. Sam proces jest dość prosty: zebrane nasiona poddaje się testom żywotności, suszy, szczelnie zamyka i deponuje w obniżonej temperaturze. Co kilka lat sprawdza się i ich jakość i ewentualnie przeprowadza regenerację. Tak przechowywane nasiona mogą przetrwać w gotowości do użytku nawet 2500 lat. Zabiegi te są więc kluczowe dla zachowania i zapobiegania wymieraniu zarówno pierwotnych odmian roślin uprawnych, jak i dzikich roślin mających kluczową rolę dla utrzymania bioróżnorodności ekosystemów.

Jakie są przyczyny wymierania gatunków?

Główną przyczyną jest niestety działalność człowieka. Wycinanie lasów tropikalnych w zatrważającym tempie pod monokulturowe uprawy lub wypas zwierząt gospodarskich czy ciągła ingerencja w genotyp roślin i zaniechanie tego, co stworzyła natura, to tylko namiastka problemu. Ogromne żniwo zbiera także zanieczyszczenie środowiska pochodzące zarówno z sektora transportu jak i rolnictwa. Poza bezpośrednim wpływem zabiegów agrotechnicznych, duże znaczenie mają na pozór drobne działania, jak wycinanie drzew i krzewów między polami uprawnymi. W ten sposób wydelikacony ekosystem tracąc jedno ogniwo, pociąga za sobą kilka innych, a więc różnorodność biologiczna zostaje zaburzona. Ponadto wypalanie łąk w wierze, że zabieg taki użyźni glebę, również niesie za sobą ogromne konsekwencje, włączając w to pozbawienie życia tysięcy zwierząt i nierzadko bezpowrotne unicestwienie unikalnych i cennych populacji roślin. Istotną, choć nie często poruszaną kwestią, jest nadmierna eksploatacja dziko rosnących roślin na cele medyczne i kosmetyczne. Wbrew pozorom, nadal popularne jest pozyskiwanie ziół i roślin leczniczych na skalę komercyjną z natury, co często wiąże się z nieposzanowaniem ich możliwości regeneracyjnych. Jest to nadmierna eksploatacja populacji bez możliwości jej odbudowy w kolejnych latach.

Dlaczego banki nasion są niezbędne?

Szacuje się, że istnieje aktualnie ok 30,000 gatunków roślin jadalnych , jednak 95% zapotrzebowania energetycznego w naszej diecie zapewnia zaledwie 50 z nich. Faktem jest, że w wielu miejscach na Ziemi lokalne ludności nadal kultywują uprawy dawnych, nie zmienionych działalnością człowieka i nieznanych na szeroką skalę odmian roślin, jednak w skali globalnej jest to znikomy procent. Bez ochrony zasobów genetycznych, te przechowujące ogromną wartość historyczną, kulturową oraz niezwykle cenne dla bioróżnorodności organizmy, w niedługim czasie mogą całkowicie zniknąć wśród wielkoobszarowych upraw monokulturowych. Ochrona wartościowych, lokalnych roślin jadalnych, często odpornych na ekstremalne warunki klimatyczne i tolerujących mało urodzajne gleby, może okazać się kluczowa dla zapobiegania głodowi ludzi na świecie.

banki genów

Poza faktem dostarczania pokarmu, rośliny odgrywają także kluczową rolę w dostarczaniu surowców budowlanych, użytkowych (takich jak włókna na tkaniny, papier), a co najważniejsze – zapewniają w dużej mierze dostęp do tlenu i zasobów wody pitnej oraz regulują obieg składników odżywczych w przyrodzie. Wykazano również, że spadek różnorodności roślin ma ogromny wpływ na obniżenie odporności gleby na erozję. Wpływ utraty bioróżnorodności flory na funkcjonowanie delikatnych ekosystemów, które są podstawą życia na naszej planecie, jest na dzień dzisiejszy niepodważalny. Przypuszcza się, że ok ⅓ roślin na Ziemi zagrożona jest wyginięciem, zatem podjęcie działań konserwacyjnych jest niezbędne. Banki nasion wyróżniają się na tle innych form ochrony łatwością w przechowywaniu materiału genetycznego i jego trwałością, ekonomicznością zajmowanej przestrzeni oraz stosunkowo niskim kosztem utrzymania. Wszystkie te cechy w połączeniu z niezwykle istotną, proekologiczną misją, czynią je aktualnie jednym z najważniejszych zagadnień w ochronie przyrody.

Źródła:
Berendse F., van Ruijven J., Jongejans E., Keestra S., 2015: Loss of Plant Species Diversity Reduces Soil Erosion Resistance. Ecosystems, 18, 5, 881-888
Cardinale B. J., Matulich K. L.,. Hooper D. U, Byrnes J. E., Duffy E., Gamfeldt L., Balvanera P., O’Connor M. I., Gonzalez A., 2011: The functional role of producer diversity in ecosystems. American Journal of Botany
Corlett T. R., 2016: Plant diversity in a changing world: Status, trends, and conservation needs. Plant Diversity, 38, 1, 10-16
http://www.fao.org/biodiversity/components/plants/en/
https://www.bgci.org/resources/seedbanks/
http://zwyklezycie.pl/2018/03/ziola-dla-mas/
http://pw.ihar.edu.pl/aktualnosci/co-to-sa-banki-genow-i-co-sie-w-nich-dzieje/#0f
https://geneticliteracyproject.org/ (fotografia)

    Podziel się swoją opinią

    Dodaj Odpowiedź

    EcoReactor
    Logo
    Login/Register access is temporary disabled
    Compare items
    • Total (0)
    Compare
    0